X
تبلیغات
دانش علوم آزمایشگاهی - خون شناسی

دانش علوم آزمایشگاهی

خون شناسی

ضد انعقادها در خون شناسی:

سه ضد انعقاد اصلی که در ازمایشگاه مورد استفاده قرار میگرد عبارت است از :

  • EDTA
  • Tri sodium Citrate
  • Heparin 

EDTA | Ethylene diamine tetra acetic Acid

  • ساختمان EDTA

 

این ضد انعقاد به وسیله عمل جذب و جداسازی (Chelating) مانع روند ابشاری انعقاد می شود . EDTA بهترین نوع ضدانعقاد  برای مطالعه گسترش خون محیطی است و  برای تستهای انعقادی مصرف نمی شود چون  فاکتور 5 و8 در مقابل EDTA  نا پایدار است.EDTAنمک های سدیم یا پتاسیم از ضد انعقادهای مناسب برای آزمایشات روزمره خونشناسی  مانند HCT,RETIC,HGB,CBC,PLT می باشند .  

 

  • انواع EDTA

  EDTAبه صورت اسید آزاد به تنهایی بعنوان ضد انعقاد مصرف نمیگردد و بیشتر نمکهای آن مورد استفاده است  . EDTA به طور کلی سه نوع است :

 

EDTA دی سدیک به همراه دو ملکول آب |   EDTA-NA2,2H2O

  • به صورت پودر کریستال بدون بو میباشد.
  • حلالیت آن در حرارت 20 در سانتی گراد میباشد.

 

با دو مولکول آب دی پتاسیکEDTA  | EDTA-K2,2H2O

  • قابلیت حلالیت بیشتری داشته و به توصیه ICSH بهترین نوع EDTA است .

 

EDTA-K3  |  EDTA  تری پتاسیک

  •  بصورت مایع مصرف میشود به راحتی در آب حل میشود وغلظت 15 گرم درصد تهیه کرده به هر لوله حدود 054/0 سی سی که معادل 7میلی گرم پودر است برای 5 سی سی خون اضافه می کنیم .
  •  PH  آن بین 8-7 است.

 

  • نکات مهم در مورد EDTA
  1. زمان نگه داری نمونه در حرارت اتاق بیش  از 6 ساعت نباشد.
  2.  در دمای یخچال تا 24 ساعت مقادیر پارامترهای خونی PCV,WBC,RBC,PLT,MCV,HG ثابت است.
  3. MPV بیش از یک ساعت نباید از زمان نمونه گیری گذشته باشد.
  4. مقدار بیش از 2 میلی گرم   EDTA به ازا هر سی سی خون سبب کاهش قابل توجه هماتوکریت و در نتیجه افزایش MCHC  خواهد شد.
  5. افزایش میزان EDTA موجب افزایش کاذب واکنش های انعقادی شود.
  6. این ماده روی فاکتور 5 و8اثرات تخریبی داشته و از این رو ضد انعقاد سفارش شده برای آزمونهای انعقادی سیترات سدیم می باشد.
  7. پدیده اقماری شدن پلاکت ها منحصرا با ضد انعقاد EDTA گزارش شده .دراین پدیده پلاکت ها دور نوتروفیل ها و منو سیت ها بصورت اقماری ظاهر می شوند.این پدیده باعث میشود که شمارش پلاکت های بیمار بطور چشمگیری کاهش یابد.
  8. چنانچه خون دارایEDTA آلوده به انگل مالاریا باشدو به مدت طولانی بماند جهت تشخیص رنگدانه های آن مناسب نیستند.
  9. اگر خون در EDTAبیش از 6 ساعت بماند گلبولهای قرمز حالت کروی پیدا می کنند
  10. هسته لنفوسیتها و منوسیتها منشعب شده  بصورت برگ شبدری در آمده وبا واکوئلهای سیتوپلاسمی همراه می شوند. نوتروفیلها بصورت یک لوب ظاهر می شوند.
  11. نا کافی بودن EDTA باعث تجمع پلاکتی گشته و ایجاد لخته های ریز را در نمونه می نماید.
  12. اگر از ظروف Vacutainer  استفاده میکنید برچسب روی ظروف  موارد زیر را دارا باشند
  • ذکر نوع نمک  EDTAومقدار آن
  • مقدار  حجم خون مورد نیاز
  • تاریخ انقضا
  • وشرایط نگه داری

 

تری سدیم سیترات

تری سدیم سیترات با حذف کلسیم از ترکیب  پروترومبیناز واکنش تبدیل پروترومبین به ترومبین رامتوقف میکند.در نتیجه تبدیل فیبرینوژن به فیبرین مهار خواهد شد.این واکنش با افزودن کلسیم به خون برگشت پذیر است.رایج ترین شکل مصرف آن نمک تری سدیم با وزن مولکولی294 (با دو مولکول آب)است.ترکیب سدیم سیترات و اسید سیتریک راسیترات سدیم بافری می گویند.این نوع از نوع غیر بافری ارجحتر است.

تاکید بر اهمیت غلظت صحیح سیترات به دلیل مشاهده اختلاف نتایج بین دو علظت 3.2% و  3.8%  اسکولاریته 3.2 به اسمولاریته پلاسما نزدیک تر است. چون سیترات سدیم دارای غلظت کمتری است در مقادیر مختلف هماتوکریت نتایج آزمایش های انعقادی تغیرات کمتری نشان خواهد داد. سازندگان کیتهای PT میزان ISI را بر اساس 3.2 ارائه میدهند. بر اساس پیشنهاد NCCLS و ISTH غلظت مناسب 105-109یا به عبارتی 3.31-3.2 ( 3.2%)میباشد.

طرز تهیه سیترات

32گرم پودرتری سدیم سیترات با دو مولکول آب را در یک لیتر آب حل کرده به حجمهای 10 میلی لیتری تقسیم کنید سپس به مدت 15 دقیقه در 121 درجه اتو کلاو شود.این محلول در یخچال 4 درجه به مدت چندین ماه پایدار است و در صورت مشاهده کدورت و یا رشد کپک باید دور ریخته شود.

 

 

این ضد انعقادی را برای آزمایش های انعقادی باید به نسبت 1:9 (0.2سی سی خون و 1.8سی سی خون) به کار برد.برای برای اندازه گیری سرعت رسوب گلبول های قرمزٍٍESR) )از تری سدیم سیترات 0.2باید استفاده کرد .

 برای محاسبه میزان ضد انعقاد دو روش وجود دارد.ابتدا هماتوکریت بیمار را بر روی محور افقی یافته وسپس بر اساس حجم نهایی مورد نظر (حجم خون +حجم ضد انعقاد)منحنی 1 یا 2 یا 5 یا 10 را انتخاب کرده و خطی عمودی از از مقدار هماتوکریت بیمار تا منحنی فوق رسم کنید.واز روی منحنی عمودی مقدار ضد انعقاد را بیابید .

 

 

روش دوم استفاده از فرمول است :

      • X=(100-PCV)/(595-PCV)

برای مثال اگر هماتوکریت بیمار 55 باشد

X=(100-55)/(595-55)=45/540=0.08

یعنی برای یک میلی لیتر خون ضد انعقاد باید 0.08می لیتر ضدانعقاد را به 0.92 می لیتر خون اضافه نمود

 

روش تهیه خون کنترل:

مواد کنترلی موادی هستند که در طول آزمایشهای روتین همراه با سایر نمونه ها مورد آزمایش قرار میگیرند و هدف استفاده از آن جهت ارزیابی قابلیت اطمینان بودن آزمایش ، خصوصا در رابطه با صحت و دقت است . مواد کنترلی باید پایدار و یکنواخت باشند ؛ خون کنترل از خون اسب یا انسان تهیه میشود ؛ در صورت استفاده از خون انسانی باید خون  فاقد ویروس های HIV,HBs,HCV باشد.

 انواع مواد کنترلی در هماتولوژی به سه دسته زیر بیان می شود :

  • Stabilize - Blood Control
  • LYSATE
  • HICN

وسائل مورد نیاز برای تهیه خون کنترل

  1. ظروف شیشه ای استریل(ارلن بوخنر؛مزور؛پی پت ؛ظرف برای تقسیم؛آب مقطر استریل؛مگنت مغناطیسی )
  2. آنتی بیوتیک : پنی سیلین و جنتامایسین          50-25میلیگرم برای cc500 خون
  3. خون که باید کامل (whole Blood) و تازه (72-48 ساعته) باشد و ترجیحا o مثبت و از کیسه های انتقال خون (حاوی ضد انعقاد CPD یا ACD ) باشد .

مواد مورد نیاز

محلولها و مواد شیمیایی :

  1. پودر تری سدیم سیترات         26 گرم
  2. محلول فرمالدئید40-37%      75/6میلی لیتر
  3. گلوتارآلدئید 50%               75/0میلی لیتر وتا 100 میلی لیتر به آن آب مقطر استریل می افزاییم
  • مقادیر بر اساس نیاز تهیه شود و محلول حاصل باید کاملا شفاف باشد. بهتر است که محلول تازه تهیه شود .

 بعد از اماده کردن وسائل و همچنین محلولها ، ابتدا شاخص های مورد نظر را در دستگاه شمارشگر سلولی (CELL COUNTER) اندازه میگیریم.خون را از صافی 40 میکرون عبورمیدهیم و به ازای 50 حجم خون ،  1 حجم از معرف آماده شده می افزاییم.در ادامه ،آنتی بیوتیکها رامستقیما به خون اضافه میکنیم.مگنت را داخل ظرف حاوی خون انداخته و بمدت 2-1 ساعت با شیکر مغناطیسی  مخلوط میکنی در آخر محلول را بمدت 24 ساعت در یخچال قرار میدهیم. ظرف حاوی خون را هر روز  از یخچال در آورده تا به دما برسد. سپس بمدت یکساعت مجددا روی شیکر قرارمیدهیم.مقداری از آن را برداشته و هر روز میخوانیم تا زمانی که شاخص های آن ثابت شود.بعد از آن در شرایط بسیار استریل همزمان با شیکر کردن دائم در لوله های استریل تقسیم میکنیم .

روش های کنترل تیوب ها

کنترل دقت : ویالهای متعدد را در روزهای متوالی به شمارشگر سلولی میدهیم که دقت کار در تقسیم خون مشخص شود.

کنترل پایدار

  • جهت کنترل پایداری در بیرون یخچال  : یک تیوب  را در حرارت اتاق قرار میدهیم و هرنیم ساعت  با شمارشگر سلولی میخوانیم تا پایداری آن در بیرون کنترل شود.
  • جهت پایداری ویالها پس از باز شدن در یخچال : دو تیوب ثابت را در روزهای متمادی بررسی میکنیم تا زمان  پایداری ویالها  مشخص شود.

کنترل آلودگی

برای کنترل تیوب ها ، بعد از گذشت یک هفته ، چند تیوب را برای کشت میکروبی انتخاب می کنیم . برای بررسی داده ها و کنترل آنها و همچنین گرفتن میانگین از شاخص های اندازه گیری شده از رایانه استفاده می کنیم

رنگ امیزی TRAP

رنگ امیزی TRAP یا " اسید فسفاتاز مقاوم به تارتارات " رنگ آمیزی اختصاصی است که برای تشخیص لوسمی Hair Cell استفاده می شود . این زائده های موئی در زیر میکرسکوپ به رنگ ارغوانی دیده می شوند . معمولا به صورت گرانول در اطراف سلول ها مشاهده می شوند .  

  • این سلول ها دارای اسید فسفاتاز هستند که مقاوم در برابر تارتارات است .

روش رنگ امیزی TRAP

  1. cc 12 گلوكار آلدئيد + cc 160 استن + cc 40 آب مقطر به عنوان فیکس کننده به لام اضافه و بعد از 1 دقیقه خشک می کنیم .
  2. بقيه محلول رنگي mg 15-10 را در یک قطره دي فنيل فرمالید حل كرده سپس روي آن cc25 آب مقطر اضافه می کنیم cc.25 ديگر بافر استات با PH=5/2 روي آن اضافه مي كنيم. 35 میلیگرم Fasted violet , پودر را به آن اضافه و سپس از صافی می گذرانیم .
  3. به ازای هر 9 سی سی،  cc1 تارتارات 2/0 مول اضافه مي كنيم . λ 100 كلرومنگنز 10% اضافه کرده و لام ها را داخل جار به مدت 2-1 ساعت در 37 درجه مي گذاريم. بعد از گذشت این زمان لام ها را زیر آب جار می گذاریم . جهت رنگ امیزی زمینه هم می توانیم از رنگ هماتوکسین استفاده کنیم .

رنگ امیز trap

 

 

Tartrate-resistant acid phosphatase (TRAP) activity in three hairy cells

در این شکل فعالیت TRAP را در سه سلول موئی می بینید

 

 

رنگ امیزی trap

 

 

Different smear shows varying degrees
of positive TRAP staining

نماش درجات مختلف  فعالیت آنزیم  ترپ در اسیمری دیگر

 

 

رنگ امیزی trap در مغز استخوان - bone marrow

 

TRAP in bone marrow from a differentpatient. Neutrophils and lymphocytes are
negative

رنگ امیزی مغز استخوان . دقتکنید که نوتروفیل ها ولنفوسیت ها منفی هستند .

 

 

 

مورفولوژی گلبول های قرمز: 

گلبول های قرمز نرمال . لنفوسیت کوچک در وسط میدان

گلبول های قرمز نرمال . لنفوسیت کوچک در وسط میدان  

 


هایپرکروموزیا و میکروسیتیک کم . کم خونی اولیه آهن . لنفوسیت کوچک در گوشه راست میدان

هایپرکروموزیا و میکروسیتیک کم . کم خونی اولیه آهن . لنفوسیت کوچک در گوشه راست میدان

 


هیپرکرومازیا و میکروسیتیک زیاد . کم خونی اهن . لنفوسیت کوچک در میدان

هیپرکرومازیا و میکروسیتیک زیاد . کم خونی اهن . لنفوسیت کوچک در میدان

 


پلی کروموتوفیلی . گلبول های بزرگ با رنگ بنفش کم رنگ

پلی کروموتوفیلی . گلبول های بزرگ با رنگ بنفش کم رنگ

 


ماکروسیتوزیز

ماکروسیتوزیز

 


اسفروسیتوزیز . گلبول های هایپرکروماتیک کوچک

اسفروسیتوزیز . گلبول های هایپرکروماتیک کوچک

 


گلبول قرمز نرمال . لنفوسیت کوچک در وسط میدان

گلبول قرمز نرمال . لنفوسیت کوچک در وسط میدان

 


 پدیده رولکس (سکه ای خودمون ) . لنفوسیت کوچک در وسط میدان

پدیده رولکس (سکه ای خودمون ) . لنفوسیت کوچک در وسط میدان

 


لخته شدن گلبولها . لنفوسیت کوچک و نوتروفیل هایپرسیگمانته در گوشه بالا سمت چپ

لخته شدن گلبولها . لنفوسیت کوچک و نوتروفیل هایپرسیگمانته در گوشه بالا سمت چپ

 


انگل بابزیا در داخل گلبول

انگل بابزیا در داخل گلبول

 


 تروفازوئید پلاسمدیوم ویواکس در داخل گلبول

تروفازوئید پلاسمدیوم ویواکس در داخل گلبول

آزمایش خون:

ازمایش خون blood test

آزمایش خون یکی از مهمترین تستهای آزمایشگاهی است و به این خاطر این پست را برای آشنایی با این تست اماده می کنم . در این پست در مورد اهمیت آزمایش خون ، بیماری هایی که نیاز به آزمایش خون دارند ، نوع سلولهای خونی ، نحوه خون گیری ، فرق سرم و پلاسما و مقادیر نرمال اندیکس های خونی  صحبت می کنیم . در باره نحوه برسی اندیکسهای خونی به ویژه در CBC  در آینده بحث خواهد شد و مباحث بیشتر جنبه عمومی دارند .

تست خون با نمونه برداری از خون انجام می شود و مهمترین تستی است که دکتر برای تشخیص نوع بیماری شما را به آزمایشگاه ارجاع می دهد . این آزمایش برای شناسایی اندیکس های خون شما ، با مقادیر نرمال است تا علت تفاوت در مقادیر آشکار شود .

آزمایش خون ، آزمایش روتینی است که در همه آزمایشگاه های طبی انجام میشود و شامل تست های بیوشیمیایی و هماتولوژی خون است . هر چند که بعضی از آزمایشات اختصاصی هم در صورت نیاز و شناسایی بیماری خاصی بر روی خون انجام می شود .

همان طور که در بالا هم اشاره شد هدف از آزمایش خون ، برسی اندیکس های خونی شما با مقادیر نرمال است . این مقادیر نرمال در 95 % افراد  جمعیت صدق می کند بنابراین مرجع بسیار محکمی برای بیماری فرد خواهد بود .

  • نمونه مورد استفاده برای آزمایش خون ، معمولا خون وریدی است و باید خون گرفته شده توسط فرد مجرب انجام گیرد .

بعضی از آزمایشات خون روتین :

  •  آلرژی
  • بیماری های خود ایمنی (مانند روماتوئید آرتریت که قبلا صحبت شد )
  •  بیماری های خون
  •  دیابت
  •  DNA ، بیماری های ارثی و ژنتیکی
  •  اسکرین کردن دارو
  •  سموم محیطی
  • تناسب ، تغذیه و
  •  بیماری های گاسترو انترل مربوط به خون
  •  سلامتی قلب
  •  هورمون و متابولیسم
  •  عفونتها
  •  بیماری های کلیوی
  • بیماری های کبدی
  •  بیماری های STD's (مقاربتی)
  •  بیماری های تیروئید

در ادامه در مورد انواع تست های خون صحبت میکنیم . به طور کلی آزمایش خون در دو دسته انجام می گیرد : غربال گیری و تشخیص

 

  • غربال گری

زمانی استفاده می شود که فرد علائم بالینی کمی دارد و یا اصلا علائم بالینی ناشی از بیماری را ندارد و نمیتوان چنین فردی را در جامه حدس زد و پیدا کرد . برای مثال : اندازه گیری کلسترول (در پست های بعدی صحبت خواهیم کرد ) معیار خوبی برای غربال گیری افرادی است که ریسک بالای بیماری های قلبی را دارند . این تست برای افرادی انجام می شود که نشانه های بالینی بیماری قلبی را ندارند ولی برای دکتر نکات خطر ناک و ریسکی را نشان میدهد . برای اینکه یک تست غربال گری مفید باشد باید شرایط زیر را داشته باشد :

  • به سهولت در دسترس باشد .
  • دقیق باشد .
  • ارزان باشد .
  • ریسک پایین داشته باشد .
  •  اذیت کمتری برای بیمار داشته باشد .

 

  • تشخیصی

این تستهای خونی زمانی استفاده می شوند که به  بیماری خاصی شک کنیم . مانند آلرژی ، ایدز ، هپاتیت ، سرطان و ......

 

یک تست خون چیست ؟

آزمایش خون یک اندیکس حیاتی تشخیصی است . خون از سلول ها و مواد گوناگونی ساخته شده است . مانند نمک های گوناگون و انواع پروتئین ها . تست خون مقادیر این مواد را آشکار می کند .

 

فرق سرم و پلاسما

اگر به خون ماده ضد انعقاد اضافه شود و با این شرایط سانتریفیوژ شود، مایع بالایی را پلاسما میگویند . اما اگر به نمونه خون ، ماده ضد انعقاد اضافه نشود و خون را سانتریفیوژ کنیم ، سرم  به دست می آید.

 

چطور خون گرفته می شود ؟

خون از ورید یا شریان گرفته می شود . در یک آزمایشگاه مقادیر کمی (معمولا قطراتی) از یک خون لازم است . بعضی اوقات حتی چند قطره خون مویرگی گرفته شده با لانست کافی است . همانطور که اشاره شد بیشتر خون ها از ورید گرفته می شود (به ویژه در نزدیکی آرنج) . برای نمونه گیری ، ابتدا تورنیکت در قسمت بالایی ورید بسته می شود تا ورید  نمایان شود . محل خون گیری ابتدا توسط ماده ضد عفونی کننده (معمولا الکل 70 درصد) تمیز می شود سپس با سرنگ خون گرفته می شود .  ایتدا سرنگ بر روی ورید قرار گرفته و با فشار کم وارد وردی می کنیم بعد از اینکه خون وارد سرنگ شد به آرامی پیستون را به بالا می کشیم و این کار را تا زمانی که به مقدار خون مورد نظر نرسیده ایم ادامه می دهیم . و در اخر سوزن را از ورید جدا میکنیم به طوری که نوک سوزن به طرف بالا باشد . سپس دوباره محل خون گیری با پنبه تمیز ضد عفونی شده و مقداری محل خون گیری را فشار می دهیم . امروزه به خاطر دوستان و همکاران محرب دانشگاهی و آزمایشگاهی خون گیری با کمترین درد انجام میگیرد .

نحوه خون گیری صحیح - سرنگ از نوع پیشرفته

 

پلاکت تست

تست دیگر خونی است که گاهی دکتر درخواست میکند . همانطور که میدایند پلاکتها مهمترین سلولهای بدن در زمان خون ریزی هستند . بنابرای تغییر مقادیر پلاکت مشکلات جدی وحتی مرگ را به دنبال خواهد داشت . عده از بیماری هایی که باعث ترومبوسایتوپنی (کمی پلاکت در بدن) میشوند :

  1. بیماری های خود ایمنی (تولید آنتی بادی بر علیه پلاکتها)
  2. شیمی درمانی
  3. لوسمی
  4. عفونت ویروسی
  5. بعضی از داروها

بیشتر بودن تعداد پلاکتها هم باعث ایجاد ترومبوز و یا سایر بیماری های خونی میشود . از عوامل افزایش دهنده تعداد پلاکتها می توان به :

لوسمی (سرطان خون) وسایر بیماری هایی که مغز استخوان را درگیر میکنند اشاره کرد .

داروخانه ها در کشور های پیشرفته (در کشور ما هم کم کم پیدا می شوند) تست های خونی را به عنوان do-it-yourself Home  روانه بازار کردن که با این کیت ها می توان گلوکوز و کلسترول .. را اندازه گیری کرد . حتی با این تست ها در عرض 20 دقیقه با بزاق می توان  ایدز را هم تشخیص داد (در واقع غربال گیری )

با همه این تعریفها ، آزمایش خون همیشه درس نیست و ممکن است جواب های غیر نرمالی داشته باشد . مثلا در فردی که بیماری خاصی ندارد جواب غیر نرمال داده شود و یا برعکس . به همین دلیل سفارش می شود که تاریخچه بیمار همراه آزمایش باشد تا دکتر به بهترین نتیجه بیمار را درمان کند . این نکته را هم در اینجا داخل پارانتز ذکر کنم که حدود 80 درصد اشتباهات در آزمایشگاه ها ناشی از اشتباهات فردی است .

اگر مطالب قبلی را دنبال کرده بودین در مورد اختصاصیت و حساسیت تست های آزمایشگاهی صحبت کردیم . حساسیت (احتما اینکه در یک فرد دارای بیماری جواب مثبت شود )و اختصاصیت (احتمال اینکه جواب تستی منفی باشد زمانی که فرد بیماری را نشان نمیدهد ) دو عامل برای دسته بندی رتبه تست ها است .

یک تست حساس جواب های مثبت غیر نرمال کمی دارد و می توان به آن اطمینان داد . اما گاهی در بعضی شرایط نیاز به آزمایش دوباره و یا تست متفاوتی است .

آزمایشات خون:

 مقدمه

در گذشته اندیکسهای خونی توسط تکنسین انجام میشد ولی رفته رفته به علت نیاز به آزمایش خون ، افزایش جمعیت ، اساسی شدن آزمایش خون برای بسیاری از بیماری ها ، افزایش هزینه و وقت زمانی که توسط تکنسین تست انجام میشد و ........ روش دستی ، جای خود را به دستگاه های پیشرفته و مجهز داد . امروزه در بسیاری از آزمایشگاه ها و بیمارستان های کشور این دستگاه ها نصب و مورد استفاده قرار می گیرد .با همه گستردگی این دستگاه ها باز هم انسان از این پروسه خارج نشده است و کالیبراسیون دستگا ه ها توسط تکنسین انجام می شود .

 

هماتوکریت  - Hematocrit

شاید مهمترین و معروفترین اندیکس خونی باشد که در بین عموم هم رایج است . هماتوکریت درصد گلبولهای قرمز به حجم کلی خون است . واحد هماتوکریت لیتر در لیتر است ولی معمولا به صورت درصد بیان می شود . مقادیر مرجع معمولی برای مردان 41 الی 51 و برای زنان 36 الی 45 است . معمولا کمتر از این مقدار را آنمی و بیشتر از آن را پلی سایتمی می نامند . مقادیر هماتوکریت به سن و جنس و شرایط جغرافیایی بستگی شدیدی دارد به طوری که در ارتفاع زیاد هماتوکریت زیاد (به علت اکسیژن کم) است و یا در افراد سیگاری مقدار هماتوکریت زیاد است . در اطفال زیر ده سال 35 درصد و در نوزادان ممکن است تا 60 درصد هم باشد  . پس هماتوکریت نشان دهنده مقادیر کل گلبولهای قرمز خون شما نسبت به کل خون است (کل خون انسان 6 لیتر است ) .

 

اندیکس های گلبول های قرمز

گلبولهای قرمز دارای ساختار مشخص مقعر و بیضی شکل خاصی دارند هر گونه تغییر در اندازه ، رنگ و شکل ظاهری این سلولها نشان دهنده نوعی نا هنجاری در بدن است . اما برای شناسایی این نا هنجاری ها باید اندیکس های خونی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد . اندیکسهای خونی شامل یکسری اطلاعات از شکل ، اندازه ، رنگ و .. گلبولهای قرمز هستند که توسط دستگاه و فرمولهای ویژه اندازه گیری می شوند . هر گونه تغییر از مقادیر نرمال نشان دهنده تغییر در ساختمان  و یا منشا گلبولهای قرمز است . این اندیکس ها توسط هماتوکریت ، غلظت هموگلوبین و تعداد گلبولهای قرمز به دست می آید .

 

 Mean Cell Volume (MCV) | میانگین حجم سلولی

MCV حجم متوسط گلبولهای قرمز است و از هماتوکریت و شمارش گلبولهای قرمز به دست می آید . واحد آن فمتولیتر است . در تالاسمی مقدار این اندیکس کاهش میابد .

 

 

MCH = Mean Cell Hemoglobin | محتوای متوسط وزن هموگلوبین  

MCH محتوای متوسط وزن هموگلوبین گویچه قرمز است و با استفاده از غلظت هموگلوبین تقسیم بر  شمارش گلبولهای قرمز به دست می آید . 45 درصد خون ما از سلولها خونی تشکیل شده است و 55 درصد از پلاسما . از این 45 درصد ، 33 درصد  سلولها خونی شامل گلبولهای قرمز است و 33 درصد هر گلبول قرمز از هموگلوبین تشکیل شده است .

 

Mean Cell Hemoglobin Concentration (MCHC) | میانگین غلظت هموگلوبین سلولی

MCHC  غلظت متوسط هموگلوبین  در حجم معینی از گلبولهای قرمز است . و با تقسیم هموگلوبین بر هماتوکریت به دست می آید مقدار نرمال ان 33 گرم در دسی لیتر است .

 

Red Cell Distribution Width (RDW) | پهنای یا عرض گسترش گلبولهای قرمز

این یکی از اندیکس های تازه به دوران رسیده است و چند مدتی است که در تستها درج می شود . تا به حال خودم هم تو این مشکل داشتم . همانوطر که گفتیم گلبولهای قرمز اندازه های تقریبا یکسانی دارند . هر گونه تغییر در اندازه انها را انیزوسیتوز می گویند و این اندیکس نشان دهنده مقدار انیزوسیتوزی گلبولهای قرمز است . مثلا در کمبود اهن نزدیک 18 است . امیدوارم که مفهمو را رسانده  باشم .با توجه به اطلاعاتی که دوست عزیر آقای فریبرز در اختیار ما قرار دادند مقادیر RDV از روابط زیر به دست می آید :

RDW=SD/MCV * 100

SD= اندازه بزرگترين RBC - اندازه كوچكترين RBC (بر حسب FL)

 

اندیکس های مربوط به شمارش سلولهای خونی

مواردی که در بخش قبلی مطرح شد مربوط به گلبولهای قرمز خون بود . ولی در یک جواب آزمایش شمارش سایر سلولها هم انجام و گزارش می شود که کمک فراوانی در شناسایی و تشخیص بیماری می کند . برای نمونه در انمی تعداد گلبولهای قرمز کاهش می یابد و یا در عفونت مقادیر نوتروفیل ها افزایش می یابد . در عفونت و یا لوسمی مقادیر لوکوسیتها (گلبولهای سفید ) افزایش میابد . و یا در ترومبوسایتوپنی مقادیر پلاکت کاهش میابد .

  • گلبولهای قرمز

این سلول ها کوچک (8 میکرومتر ) جز کوچکترین سلولهای بدن هستند و 25% کل سلولهای بدن را شامل می شوند . افزایش و کاهش انها نشان دهنده پلی سایتمی و یا انمی است

 

  • گلبولهای سفید

گلبولهای سفید نقش دفاعی در بدن را بر عهده دارند . در برگه آزمایش تعداد نوتروفیلها ، بازوفیلها و ائوزینو فیلها و مونوسیت ها ذکر می شود . 60 – 70 درصد گلبولهای سفید از نوتروفیل ها تشکیل شده است . افزایش انها می تواند نشان دهنده لوسمی یا سرطان خون باشد .

 

  • پلاکت ها

مقادیر پلاکتی هم جزئی دیگر از برگه آزمایش است . پلاکتها وظیفه انعقاد خون را بر عهده دارند .

 

ESR

مقدار رسوب گلبولهای قرمز است و یک آزمایش عمومی برای بسیاری از ناهنجاری ها است . عوامل مختلفی بر ESR تاثیر دارند . مثلا فیبرینوژن پلاسما و گلوبولین ها و کلسترول درجه رسوب را زیاد و آلبومین پلاسما و لیسیتین درجه رسوب را کاهش می دهد . تغییرات مرفولوژی هم بر ان اثر میگذارد .

سرعت رسوب گلبول های قرمز:

  

مقدار ESR  در آزمایشات خون بسیاری از افراد مشاهده می شود و واحد ان میلی متر در ساعت است و چون اندیکسی با حساسیت بالا است در پاسخ به اختلالات بدن زود تغییر میابد . همان طور که گفتیماین تست ، تستی با حساسیت زیاد است ولی اختصاصیت کمی دارد یعنی افزایش و یا کاهش آن نشان دهنده طیف وسیعی از اختلات در بدن است و به همین خاطر در ابتدا گفتم که اندیکس جالبی است . از قدیم ESR  با التهاب رابطه داشت و التهاب وعفونت باعث افزایش ان می شود هر چند که امروزه از اندیکس های تازه تر و حساس تری مانند CRP نیز برای برسی التهابات استفاده می شود اما باز هم ESR  ارزش خود را از دست نداده است . به طور کلی امروزه میزان ESR  وCRP به طور یکسان در زمان التهاب (با یکسری استثناء ها )افزایش میابد و دکتر ها ایندو را با هم مقایسه می کنند .

 

  • اما چرا به این روش ESR  می گویند و کلا فلسفه این ESR  چیه ؟

خون ما از دو قسمت پلاسما (۵۵٪) و سلولها (۴۵٪) ساخته شده است که بخش عظم سلول های خونی ، گلبول های قرمز (RBC) را شامل می شوند .همان طور که میدانید نیروی های جاذبه و دافعه در همه جا تقریبا وجود دارند و این نیروها گاهی اساس حیات را هم در بر می گیرند . بار های مثبت و منفی در گلبول های قرمز و تغییر توازن آنها باعث ایجاد اندیکسی به نام  ESR  شده است .

بار منفی گلبول های قرمز ناشی از اسید سیالیک (نوعی قند) در غشای این سلولها است اما بار مثبت که در ماجرای ما درگیر است ناشی از دو عامل زیر است :

  1. کاتیون های آزاد سیتوپلاسم
  2. کاتیون های متصل به گلبول های قرمز

نیروی دافعه و جاذبه بین این دو کاتیون و آنیون باعث ایجاد پتانسیلی به نام پتانسیل زتا می شود . این پتانسیل گلبول های های قرمز را در یک فاصله معین در کنار هم نگه می دارد و از آنجا که بار منفی در این ماجرا بر بار مثبت مقداری برتری دارد باعث می شود تا گلبولها در یک فاصله معین و دقیق در اطراف هم قرار بگیرند . پس تا این قسمت جمع بندی می کنیم که نیرویی گلبول ها را در یک فاصله معین نگه داری می کند و نمی گذارد که بیش از بیش به هم نزدیک شوند و یا حتی از هم دور شوند (در این حالت نیروی های مثبت بر منفی برتری خواهند یافت) . اگر یک عامل خارجی و یا داخلی باعث تغییر و یا برهم زدن این نیرو شود گلبولها فاصله خود را از دست خواهند داد و با توجه به نوع عامل به هم نزدیک خواهند شد و یا از هم دور خواهند شد ، در این حالت به اصطلاح خواهیم گفت که میزان ESR  فرد افزایش و یا مقدار ESR  فرد کاهش یافته است . بنابراین این ESR  ذاتا از فاصله بین گلبول های قرمز ما به دست می آید به طوری که اگر این فاصله (مانند افراد طبیعی ) حفظ شود مقدار ESR  فرد نرمال خواهد بود .

با توجه به مقدمه طولانی فوق تقریبا فکر کنم با مفهوم ESR  آشنا شدید اما دانستن این که مقدار ESR  خون ما چقدر است چه کمکی خواهدکرد ؟ در جواب می خواهم بگم که تقریبا هیچ آزمایشی بدون ESR  یه چیزی کم داره چون واقعا طیف بسیار وسیعی را در بر می گیرد . در ادامه به طور مفصل توضیح خواهم داد اما یه مثالی می زنم : تحقیقات دانشمندان نشان داده است ، افرادی که میزان ESR  کمتر از ۱۰ دارند (صرف نظر از سن و ...) میزان بقای خیلی زیادی دارند در حالی که افرادی که مقدار ESR  آنها بیشتر از ۶۰ است مقدار بقای خیلی کمی دارند .

 

در ادامه یکم مطلبو تخصصی تر ادامه می دهیم اما قبلش چند تا اصطلاح را تعریف می کنم :

رولکس : قرار گرفتن گلبول های قرمز مانند سکه های پشت سر هم روی یکدیگر را گویند .

EDTA و سیترات : دو ماده ای که از آنها برای جلوگیری از انعقاد خون و نگه داری خون استفاده می کنیم .

 

  • ESR  و آزمایشگاه

بنابه هر علتی که دکتر درخواست ESR   داده است آزمایشگاه باید در سریعترین زمان مقدار ان را مشخص و در برگه گزارش کند . چون همانطور که گفتیم این تست از حساسیت بالا برخوردار است و با هر گونه تغییری در بدن ارتباط مستقیم و سریع دارد . اما برای ESR  خون ساهرگی تهیه می شود و ناشتا وغیر ناشتایی بر میزان ESR اثری ندارد چون میزان گلوکز ، فسفر ، کلسیم و ... بر مقدار ESR خون تاثیری ندارد . خون تهیه شده با توجه به نوع روشی که ما برای اندازه گیری ESR  انتخاب کرده ایم باید با ضد انعقاد مناسب مخلوط شود و در عرض ۲ ساعت مورد تست قرار گیرد . اگر می خواهیم که بعدا تست را انجام دهیم باید توجه کنیم :

  • یا تست را بعد از خون گیری و تا ۲ ساعت بعد از انجام دهیم
  • و یا خون را در ضد انعقاد EDTA مخلوط شده (با نسبت مناسب و با رقیق شدن) به مدت ۲۴ ساعت و در دمای ۴ سانتی گراد میتوان استفاده کرد .

 

  • روش های اندازه گیری ESR 

روش های مختلفی برای اندازه گیری ESR  است و هر کدام از روش ها مزیت خاضی دارند اما همه انها بر اصل نیرو های بین گلبول های قرمز و رسوب انها استوار است و باید هم همین طور باشد .

مهمترین روش ، وسترگرین است که توسط پیپت مخصوص ان انجام می شود . از سایر روش ها می توان به :

  • روش وینتروب
  • روش اصلاح یافته وسترگرین
  • متد میکرو-ESR 
  • روش "زتافیوژ"

چون رایجترین روش وسترگرین است ، این روش را مقداری توضیح می دهم .

در این روش از پیپت سدیمانداسیون مخصوص ESR استفاده می کنیم . این پیپیت ۳۰ سانتی متر طول دارد و ۲.۵ میلیمتر قطر داخلی دارد . با توجه به این اعداد ۱ میلیمتر خون  حجم می گیرد . این پیپیت از ۰ تا ۲۰۰ میلی لیتر درجه بندی شده است .

روش وسترگرین

روش تست : نمونه وریدی تهیه شده باید به نسبت ۱ به ۴ با ضد انعقاد سیترات سدیم مخلوط شده باشد و مدت زیادی از خون گیری نگذشته باشد . بعد از تهیه نمونه ۱ میلی لیتر از خون را داخل پیپیت مربوط به تست می ریزیم و اینکاری را طوری انجام می دهیم که هیچ گونه حبابی در در داخل پیپیت ایجاد نشود بعد در ادامه پیپیت را با گیره مخصوص ان به صورت کاملا عمود و ۹۰ درجه نسبت به سطح قرا می دهیم و از همان لحظه به مدت ۶۰ دقیقه وقت می گیریم وبعد از ۶۰ دقیقه میزان رسوب گلبول ها را گزارش می کنیم . باید دقت کنیم که :

  • پیپیت کاملا عمود باشد .
  • خون وریدی و بیش از ۲ ساعت از زمان خون گیری نگذشته باشد .
  • خون با ضد انعقاد سیترات و به نسبت ۱ به ۴ رقیق شده باشد .
  • آفتاب مستقیم بر نمونه در حین تست نتابد .
  • دمای محل آزمایش ۲۰ تا ۲۵ درجه باشد . اگر هوا سرد باشد به علت افزایش غلظت خون میزان ESR کاهش نشان خواهد داد .
  • فرد مورد نظر قبلا از هپارین استفاده نکرده باشد چون هپارین باعث کاهش پتانسیل زتا و در نتیجه افزایش ESR خواهدشد . (عدم استفاده از هپارین به عنوان ضد انعقاد هم به همین علت است . )
  • خون مورد آزمایش بدون لخته و همولیز باشد .

بعد از ۶۰ دقیقه (دقت شود ) میزان رسوب سلول ها خوانده شود :

مقادیر مرجع (۹۵٪) با توجه به سن متفاوت است به طوری که میزان ESR در اطفال و مردان کمتر ولی در زنان و افراد مسن زیاد است . بالا بودن میزان هماتوکریت در نوزادان و اطفال (افزایش گلبول های قرمز باعث کاهش ESR است ) علت پایین بودن ESR  است . در مردان هم به علت تاثیر آندروژنها مانند تستسترون میزان ESR کمتر است . افزایش سن به علت تغییر در مرفولوژی گلبول های قرمز باعث افزایش ESR میشود .

مقادیر نرمال esr

+ نوشته شده در  یکشنبه نوزدهم دی 1389ساعت 18:23  توسط مهیم نورائی  |