دانش علوم آزمایشگاهی

بیوشیمی

لیپید :

لیپید ها مجموعه بزرگ و هتروژنوسی از مولکولها بیولوژیک سازنده موجودات زنده  هستند که  در داخل مواد مانند متانول ، استون ، کلروفرم و بنزن حل میشوند . بر خلاف این ، چربی ها در داخل آب حل نمیشوند و یا حلالیت بسیار کمی دارند . همچنین بسیاری از این ترکیبات ، دارای ترکیبات آب گریز (آمفی پاتیک) و آب دوست هستند که از این ویژگی برای درست کردن صابون و یا درمان سرطان استفاده می کنند . این پلیمرها در بسیاری از بافت های بدن مورد استفاده قرار می گیرند .

اهميت ليپيدها

علاوه بر اهميت فيزيولوژيک , شناخت بيوشيميايی ليپيدها برای درک بسياری از مسائل رايج پزشکی نظير: تاثير داروها, چاقی و آترواسکلروزيس مهم می باشد.چاقی بيش ازحد نوعی بيماری است که خود زمينه ساز اختلالات ديگری نظير ديابت و آترواسکلروزيس بعنوان معمول ترين علت مرگ و مير درجوامع مختلف بشری می باشد.

اختلالات متابوليسم ليپيدها, بخصوص کلسترول و ليپوپروتئينها, بعنوان عامل اصلی در ايجاد آترواسکلروز و بيماری های قلبی-عروقی مطرح هستند.

انواع لپیدها

لپید ها را میتوان به دو دسته ساده و مرکب  تقسیم بندی کرد .

  • لیپیدهای ساده :
  • این لیپید ها از یک الکی معمولا گلیسرول و آسیل گیلیسرول ها ساخته می شوند . لازم به ذکر است که اسیل گلیسرول و گلیسیرید هم معنی هستند .

چربی ها (simple esters) شامل چربی ها هستند (تری گلیسیرید : شامل یک گلیسرول + 3 اسید چرب ) .

موم ها (waxes) (یک الکل چرب + یک اسید چرب ) . در این حالت الکل منوهیدریک با وزن مولکولی بالا است .

استرول استر ها (sterol esters) (یک استرول + یک اسید چرب ) .

 

  • لیپید های مرکب

فسفولیپیدها

فسفولیپدها مهم ترین ترکیبات لیپیدی در غشا سلول ها هستند . این لیپیدها دارای گستردگی زیادی هستند و در بسیاری از بافت ها مورد استفاده قرار می گیرند . برای نمونه : مشتقات لیسیتین در سورفاکتانت کیسه های هوا ، فسفاتیدیل اتانیل امین (سفالین) و فسفاتیدیل کولین (لیسیتین ) در غشای سلولها و...

اسفنگولیپید

در اسفنگولیپید گلیسرول و اسید چرب جای خود را به اسفنگوزین میدهد . گلیکولیپیدها (یک اسفنگوزین + یک اسید چرب + قند) جز مهمی از این دسته هستند . گانگیلوزید ها (یک اسفنگوزین + یک اسید چرب + قندهای گوناگون چندتایی + نورامینیک اسید  ) هم جز این دسته هستند .

  • نحوه اتصال لیپیدهای هیدرولیز کننده با پیوند استری است .

 

  • لیپیدهای غیر هیدرولیز کننده

الکل های لیپیدی ( آلکانها بلند زنجیر +  حلقه استرولی مانند کلسترول + استروئید مانند استرادیول و تستسترون) و هیدروکربنها (آلکان ها و کاروتنوئید ) جز این دسته هستند . مهمترین اسیدها در بین لیپیدها اسید های چرب هستند . ایکوزونائیدها هم جز این دسته محسوب میشوند .

در بالای خلاصه ای از انواع لیپیدها را برسی کردیم هر چند که برسی بیشتر و دسته بندی بهتر آنها به وقت زیادی لازم دارد . در ادامه تیتر وار نقشهای بیولوژیکی لیپیدها را برسی میکنیم .

 

نقش لیپیدها :

  1. تامین انرژی
  2. مواد مغذی و صرفی سلولها
  3.  عایق
  4.  اعمال ویژه ( عکس پایین )
  5. شرکت در ساختمان غشايی: فسفوليپيدها, گليکوليپيدها و کلسترول
  6. پاسخ های بيولوژيکی: هورمونهاي استروئيدي و لكوترينها و لیپوکسین ها
  7. تنفس : فسفاتيديل كولين (تنفس ريوی) و يوبي كينون (تنفس سلولی)
  8. ويتامين ها: ويتامين هاي D, E, A, K
  9.  پيامبر دوم: اينوزيتول تری فسفات (PIP2)
  10.  هضم و جذب ليپيدها: اسِيدهای صفراوی

 

به علت مهم بودن استروئیدها در این قسمت در مورد این لیپیدها صحبت خواهیم کرد . سه دسته مهم استروئیدها استرول ، اسید صفرا و هورمونهای استروئیدی هستند . 

استرول

استرولها ، الکلهای استروئیدی هستند که در رینگ B (بین کربن ۵ و ۶)دارای پیوند دوگانه مانند شاخه های جانبی هستند . همچنین در کربن شماره 3 (C-3) دارای یک مولکول هیدروکسیل در حالت بتا هستند .

مهمترین استرول در جانوران ، کلسترول است . مولکول های شبه استرولی در ساختمان گیاهان و میکروارگانیسم ها هم وجود دارد اما از نظر ساختمانی بسیار متغیر از کلسترول هستند . مانند : ارگسترول (ergosterol) ، بتا سیتسترول (b-sitosterol) و استیگماسترول (stigmasterol) و یا فیتواسترول

 

در ساختمان تمام بافتهای انسان ، به ویژه اعصاب کلسترول وجود دارد . کلسترول یکی از مهمترین واحدهای سازنده غشای سلولی است و تنظیم کننده میزان سیال بودن غشا است . حالت ذخیره و انتقالی کلسترول همراه استر و اسیدهای چرب است . در لیپو پروتئین ها ، کلسترول و اسید های چرب استری با سایر لیپیدها شرکت میکنند . کلسترول مهمترین ماده سازنده صفرا است و بنابراین در بسیاری از سنگ های صفراوی میتواند حضور  داشته باشد .

 

لیپوپروئین با کلسترول زیاد یا همان LDL  ، در بیماری تصلب شرایین (arteriosclerosis) بسیار مهم هستند چون زمانی که غلظت پلاسمایی کلسترول بالا باشد ، دیواره رگ ها تغیر میکنند . این نکته در رژیم های غذایی مهم است چون مواد گیاهی دارای سطح پاینی از کلسترول هستند در حالی که مواد غیر گیاهی غنی از کلسترول هستند به ویژه : گوشت ، زرده تخم مرغ ، کره ، مغز و کبد گوسفند . 

هضم و انتقال لیپیدها

اکسیداسیون زنجیره بلند اسید های چرب به استیل کوآ یک مسیر تامین انرژی در بسیاری از بافتها و میکروارگانیسم ها به شمار می آید .برای نمونه قلب و کبد در پستانداران . طوری که 80 درصد انرژی را برای بافت تامین میکند . موقع عبور اسید های چرب از زنجیره تنفسی ، الکترونها از اسید های چرب (توسط اکسیداسیون ) جدا میشوند  . استیل کوآ تولید شده ممکن است به طور کامل به Co2  در چرخه اسید سیتریک اکسیده شود . و باعث تولید انرژی در ادامه مسیر شود . در بعضی از گونه ها و بعضی از بافت ها ، استیل کوآ یک محصول فرعی متابولیسم است .  در کبد استیل کوآ به کتون بادی ها تبدیل میشود و این مواد محلول در آب به ویژه زمانی که گلوکوز کم باشد و یا به علت دیابت بدن نمی تواند از گلوکز استفاده کند به سوی مغز و یا سایر ارگانها به عنوان ماده تغذیه کننده فرستاده میشود . تبدیل اسیدهای چرب به استیل کوآ را بتا اکسیداسیون می گویند . 

زنجیره طویل اسید های چرب از هیدرو کربنها ساخته شده است . با کاهش  چربی ها 38 kJ/g انرژی تولید میود که دو برابر انرژی حاصل از اکسیداسیون کربوهیدراتها و یا پروتئین ها است .این انرژی بیشتر به علت غیر محلول بودن اسید های چرب در آب است . تری گلیسیرید ها ( سه اسید چرب + یک الکل گلیسرول ) مانند یک  قطره چربی در کنار هم قرار میگیرند و باعث میشوند که اسمولالیته سیتوپلاسم افزایش نیابد و غیر قابل حل باشند  . (همانطور که میدانید اسمولالیته به تعداد ذرات سازنده در محلول بستگی دارد ). از انجا که  بین مولکولهای تری گلیسیرید ها پیوندهای سستی بر قرار است ، تری گلیسیرید ها به راحتی در درون سلول در مقادیر بسیار زیاد کنار هم جمع میشوند بدون آنکه با دیگر واحد های سلولی تداخل شیمیایی داشته باشد . این ویژگی ها تری گلیسیرید را کاندیدای مناسبی برای ترکیب ذخیره ای در داخل سلول می کند .

اما مشکل تری گلیسیریدها در حالت تغذیه ای انها  بروز میکند . یعنی همانطور که گفتیم آنها غیر محلول در اب هستند . از انجا که انزیم های روده ای بر روی موادی اثر میکنند که در اب حل شده باشند بنابراین باید این تری گلیسیرید ها به حالت امولیسیون در ایند و سپس در روده ها جذب خون شده و برای ذخیره و یا استفاده در بدن به پروتئین ها متصل شود تا بتواند در آب حل شود . برای غلبه بر  پیوندهای کربن – کربن در یک اسید های چرب ، کربن شماره یک با اتصال به کوآنزیم A فعال میشود . در هر مرحله 2 کربن از مولکول اسید چرب جدا میشود و این روند از انتهای کربوکسیل مولکول اغاز می گردد . محل برش زنجیره بین اتم های کربن آلفا 2 و بتا 3 است به همین دلیل این روند بتا اکسیداسیون نام دارد .

  • مراحل شیمیایی اکسایش اسید های چرب در میتو کندری

اکسیداسیون اسید های چرب در سه مرحله کلی انجام می شود که باعث تولید CO2 و H2O میشود

1 ) اکسیده شدن زنجیره بلند اسید چرب به دو قسمت کربن دار – در شکل استیل کوآ (بتا اکسیداسیون )

2 ) اکسیداسیون استیل کوآ به CO2 در چرخه اسید سیتریک

3) انتقال الکترونها به زنجیره تنفسی

 

  • سلولها اسید های چرب مورد نیاز خود را از سه منبع میتوانند تامین کنند :

1)    چربی های موجود در مواد غذایی

2)    قطرات ذخیره شده چربی در سلولها

3)    چربی های تولید شده در یک ارگان خاص برای انتقال به سایر بافت ها

بعضی از گونه ها از هر سه روش با شیوه های مختلف استفاده میکنند ولی بعضی از یک یا دو نوع منبع استفاده می کنند .

در حدود 40 درصد انرژی روزانه  مورد نیاز افراد در کشور های صنعتی از تری گلیسیرید ها تامین می شود . تری گلیسیرد ها حدود نصف انرژی بعضی از ارگان ها را تامین میکند مانند : کبد ، قلب و ماهیچه های اسکلتی

چربی های در روده باریک جذب خون می شوند

در مهره گان ، قبل از جذب تری گلیسیریدها باید این مولکولها به حالت امولیسیون در ایند تا قابلیت محلول  در آب باشند . این کار توسط نمک های صفراوی انجام میشود مانند :اسید  تائوروکولیک که همانطور که در قسمت های قبلی هم اشاره شد از کلسترول ساخته می شود و در کیسه صفرا ذخیره می شود و بعد از ورود اسید های چرب به روده کوچک ، آزاد می شوند . نمک های صفراوی ترکیبات  آمفی پاتیک هستند و دترجنت بیولوژیکی .

بعد از عمل نمک های صفراوی آنزیم لیپاز ( هیدرولاز ها )تری گلیسیرید ها را به مونو گلیسیرید و دی گلیسیرید و اسید های چرب آزاد و گلیسرول تبدیل می کند و این مولکولها به سلول های اپی تلیال روده کوچک نشت می کنند و دوباره به تری گلیسیرید ها تبدیل می شوند و با کلسترول و یک نوع از لیپوپروتئین به نام شیلو میکرون (chylomicrons) تبدیل ساختار کروی را می دهند .

آپولیپوپروتئین(Apolipoproteins)  ، لیپیدهای متصل به پروتئینها در خون  هستند . وظیفه انها انتقال تری گلیسیرید ، فسفولیپید ، کلسترول و  استرهای کلسترولی در بین بافت ها است . آپولیپوپروتئین با لیپید های گوناگونی ترکیب می شوند و لیپوپروتئین های گوناگون و ویژه ای را ایجاد می کنند که به صورت ساختمان کروی هستند و لیپیدهای آب گریز (drophobic) در هسته و پروتئین ها که زنجیره های جانبی هستند در سطح کره قرار می گیرند .

ترکیب متفاوت لیپید و پروتئین باعث تولید ترکیبات خاص با غلظت های گوناگون می کند . شیلو میکرون ،  very low density lipoproteins (VLDL) و very-high-densit ipoproteins (VHDL) از این مولوکول ها هستند که در اولتراسانتریفیوژ از هم جدا  میشوند . در برابر ساختمان و عمل این مولکولهادر ادامه پست ها بحث خواهیم کرد .

لیپوپروتئین ها با رسپتور های سطحی خود شناخته  میشوند . لیپید ها در روده به شیلومیکرون ها متصل می شوند که دارای آپولیپوپروتئین  C-II (apoC-II), است . بعد شیلومیکرونها از موکوس روده  به طرف لنف زه کشی  می شوند  و از آنجا وارد خون می شوند . خون شیلومیکرون ها را به بافتهای ذخیره ای و ماهیچه ها انتقال میدهد . در داخل مویرگ های بافت های یاد شده ، آنزیم خارج سلولی لیپوپروتئین لیپاز ، با apoC-II سطح شیلومیکرون فعال شده و تری گلیسیرد ها را به اسید های چرب و گلیسرول هیدرولیز میکند . در ماهیچه ها اسید های چرب برای تولید انرژی اکسید می شوند . در بافتهای ذخیره ای ،اسید های چرب و گلیسرول دوباره استرفیه شده و به صورت تری گلیسیرید ذخیره می شود .

در باقی مانده شیلومیکرون ها (در اصطلاح ریمنت - remnants) ، تری گلیسیرد ها وجود ندارند ولی هنوز کلسترول و آپولیپوپروتئین در ساختما آن شرکت دارد . این رمنت ها از طریق خون وارد کبد می شوند . با اندوسیتوز جذب می شوند در کبد رمنت ها در دو مسیر قرار می گیرند :

1)     باعث تولید کتون بادی می شوند که در بالا هم به آنها اشاره شد .

2)    با اکسید شدن ، تولید انرژی میکنند

زمانی که وعده غذایی دارای مقدار اسید های چرب  زیادی است ،کبد آنها را به  تری گلیسیردها تبدیل میکند برای این کار تری گلیسیردهابا لیپوپروتئینهایی به نام  VLDLs بسته بندی میشوند . VLDLs  به طرف بافتهای ذخیره ای حرکت میکند و تری گلییسریدها وارد سلولهای بافت ذخیره ای میشود و به صورت قطرات چربی ذخیره میشوند .

طرز تهیه محلول ها و معرف ها:

معرف بیال:۳ گرم اورسینول را در یک لیتر کلریدرک اسید غلیظ حل می کنیم،سپس ۵/۲ میلی لیتر فریک کلرید ۱۰٪ بدان می افزاییم.

محلول ید(برای آنزیم ها):محلول لوگل را رقیق می کنیم تا زرد رنگ شود.

تامپون استیک اسید و سدیم استات با ph=4:جهت جستجوی پروتئین های ادرار،در مقدار کمی آب مقطر ۴/۱۲ گرم سدیم استات را با آب مقطر به ۱۰۰ میلی لیتر می رسانیم.

معرف سلیوانوف:کلریدریک اسید غلیظ را به نسبت ۱:۱ رقیق میکنیم.سپس برای هر ۱۰۰ میلی لیتر اسید رقیق شده ۵۰ میلی گرم رزورسینول در آن حل می کنیم.

قرمز فنول:۴۰ میلی گرم از این ماده را در ۷/۸ میلی لیتر سود ۲۰/۱ نرمال حل میکنیم و حجم آنرا با آب به ۱۰۰ میلی لیتر می رسانیم و برای آزمایش عمومی آنزیم ها آنرا با چند قطره کلریدریک اسید دسی نرمال به رنگ زرد در می آوریم.

فنول فتالئین:۱ گرم درصد در الکل ۹۵ درصد حل می کنیم.

فهلینگ A و B:

فهلینگ A:حدود 34 گرم مس سولفات متیلور را در مقدار کمی آب به کمک حرارت حل کرده و حجم آن را به 500 میلی لیتر می رسانیم.

فهلینگ B:حدود 173 گرم سدیم تارترات و پتاسیم تارترات یا نمک راشل را در کمی آب حل کرده،100 میلی لیتر سود 15% بدان می افزاییم و حجم محلول را به 500 میلی لیتر می رسانیم.

قرمز کونگو:5/0 گرم قرمز کونگو را در 90 میلی گرم آب حل می کنیم،سپس 10 میلی لیتر الکل به آن می افزاییم.برای تهیه کاغذ قرمز کونگو،مقداری کاغذ صافی یا کاغذ کروماتوگرافی را به محلول آغشته کرده و سپس در اتو 100 درجه خشک می کنیم.

محلول لوگل یا یدیدوره:40 گرم ید را با 60 گرم پتاسیم در مقداری آب حل کرده و حجم آن را به یک میلی لیتر می رسانیم.

معرف میلون:در یک بشر و در زیر هود 100 گرم جیوه را در 140 میلی لیتر نیتریک اسید غلیظ(d=1/42)حل می کنیم.سپس به این محلول دو برابر حجمش آب مقطر اضافه می نماییم.

آب برم:مقداری برم را در آب مقطر حل می کنیم و تکان می دهیم،این محلول باید تازه تهیه شده باشد.در دفعات بعدی محلول رویی را دور ریخته و با افزودن کمی آب مقطر برروی برم باقیمانده محلول را مجددا تکان می دهیم.

معرف اسباخ:۲۰ گرم سیتریک اسید و ۱۰ گرم پیکریک اسید را در آب حل کرده و حجم آنرا به یک لیتر می رسانیم.

آلفا-نفتول:محلول الکلی ۱ درصد با الکل ۹۵ درجه،این محلول بهتر است تازه تهیه شود.

محلول اوره از(جهت آنزیم ها):۵ گرم اوره از یا آرد سویا را با ۱۰۰ میلی لیتر گلیسرول ۷۰ درصد مخلوط می کنیم و کمی تکان می دهیم.مخلوط را یک شب به حال خود می گذاریم سپس آنرا سانتریفیوژ می کنیم و محلول رویی را نسبت مورد لزوم رقیق می کنیم.

معرف روترای خشک جهت جستجوی استون در ادرار:سدیم نیتروپروسیات ۱ گرم،سدیم کربنات بی آب ۲۰ گرم،آمونیوم سولفات ۲۰ گرم،این مخلوط را در هاونی خوب ساییده ودور از رطوبت نگهداری می کنیم.

معرف بارفود:۴۸ گرم مس استات را در ۹۰۰ میلی لیتر آب جوش حل می کنیم(اگر رسوبی باقی ماند صاف نکنید)سپس ۵۰ میلی لیتر لاکتیک اسید ۵/۸٪ به این مخلوط اضافه می کنیم،تقریبا تمام رسوب حل می شود.حجم محلول را به یک لیتر می رسانیم.

بندیکت کیفی:۱۷۳ گرم سدیم سیترات و ۱۰۰ گرم سدیم کربنات بی آب را در ۱۰۰ میلی لیتر آب حل کرده سپس به آهستگی به محلول سیترات-کربنات اضافه می کنیم.پس از اختلاط حجم محلول را به یک لیتر می رسانیم.

کربوهیدارت ها  ومونوساکارید هاو دی ساکارید ها و پلی ساکارید :

مقدمه ای بر کربوهیدارت ها  (carbohydrate)

کربوهیدارت ها شامل قند (sugar)و نشاسته (starch) است که به طور وسیعی در ساختمان حیوانات و گیاهان وجود دارد . این پلی مرهای نقش های مختلفی در بدن بر عهده دارند . برای نمونه : در ساختمان RNA و DNA شرکت دارند (قند های ریبوز و داکسی ریبوز) ، انرژی برای بدن فراهم می آورند (گلوکز) . گلوکز از شکسته شدن کربوهیدارت ها در رژیم غذایی (سبزیجات ، نشاسته ، گندم و...) ویا ذخیره بدن (گلیکوژن) به دست میاید هم چنین گلوکز بدن از طریق سنتز درونی از پروتئین ها و گلیسرول هم حاصل می شود . زمانی که انرژی در بدن افزایش یابد به ترتیب ، انرژی (گلوکز) به گلیکوژن و چربی در بافت های چربی ، در کبد و یا عضلات تبدیل و ذخیره می شود . زمانی که انرژی مصرفی بیشتر از کالری دریافتی است در این حالت گلوکز اندوژن تغییر شکل پیدا می کند یعنی شکل ذخیره ان به صورت کربوهیدراتی و یا غیر کربوهیدارتی (آمینو اسید ، لاکتات ، گلیسرول) می شکند .

انسولین ، گلیکوژن و اپی نفرین ، غلظت گلوکز (glucose)را در خون در فاضله زمانی نسبتا کم و تحت شرایط گوناگون  حفظ می کنند . (تغذیه، گرسنگی یا روزه ، ورزش های سنگین) . اندازه گیری گلوکز خون یکی از مهمترین و رایجترین آزمایش ها در بیمارستان ها و مراکز بهداشتی است که توسط آزمایشگاه بیوشیمی انجام می شود . بیماری شایعی که به خاطر نقص در متابولیسم کربوهیدارت ها اتفاق می افتد افزایش مقدار گلوکز خون به علت دیابت ملیتوس که حدود 8 % مردم آمریکا را درگیر کرده است ُ می باشد  . بروز هیپوگلایسمیا (کاهش میزان گلوکز خون) ناشناخته است اما به طور قابل ملاحظه ای میزان شیوع ان ، کمتر است .

بررسی کربوهیدارت ها از نظر شیمی

  • کربوهیدرات های مشتقات آلدهیدی و یا کتونی الکل های پل هیدروکسی (بیشتر از یک واحد گروه OH دارند ) هستند و یا ترکیباتی که با هیدرولیز چنین موادی را تولید می کنند .

مونوساکارید ها (Monosaccharides)

یک مونوساکارید ، یک قند ساده ای است که از یک آلدهید و یا کتون پل هیدروکسی تشکیل شده است که نمی تواند به واحد های ساده تری هیدرولیز شود . ستون فقرات این قند ها (backbone)   از تعدادی مولکول کربن ساخته شده است . قندها شامل سه ، چهار ، پنج ، شش و هفت کربن به نام ها تریوز ، تتروز ، پنتوز ، هگزوز و هپتوز هستند . یکی از اتم های کربن ها دارای پیوند دو گانه با اکسیژن به فرم کربونیل دارد . در یک آلدهید گروه کربونیل در انتهای زنجیره کربنی است و اگر کربونیل انتهای در سایر قسمتهای زنجیره کربنی قرار بگیرد کتون را ایجاد می کند . ساده ترین کربوهیدرات ها گلیسرول آلدهید است که مشتق الدهیدی اتیلن گلیکول است . مشتق الدهیدی و کتونی گلیسرول به ترتیب ، گلیسرآلدهید و دی هیدروکسی استون است . مونوساکارید های آلدهیدی و کتونی را آلدوز و کتوز هم نام می برند . ترکیباتی که در ساختمان یکسان ولی در شکل فضایی متفاوت هستند "استرئوایزومر" می گویند. کربن ها در زنجیره اصلی (نه شاخه دار) بر اساس شماره از 1 تا 6 شماره گذاری می شوند . برای تعیین قند L یا D باید به گروه هیدروکسیل آخرین کربن متصل به گروه CH2OH دقت کرد . نوع D یا L بودن قند ها به کربن ناقرینه انها مربوط می شود . طبق قرار داد ، زمانی که گروه هیدروکسی در سمت راست قرار بگیرد ان قند را D واگر در سمت چپ قرار بگیرد قند را L می نامیم . بیشتر قند ها موجود در ساختار بدن ما از نوع L هستند . ساختار های دیگری در کربوهیدارت ها وجود دارد که باپیوند گروه های هیدروکسیل به زنجیره کربن ارتباط دارد . 

کربوهیدارت های دو و سه کربنه

کربوهیدارت های دو و سه کربنه

قند های شش کربنه تیپیکال

قند های شش کربنه

فرمول برای گلوکز را در هر دو حالت الدهیدی و انولی میتوان نوشت ، یکی واکنش که دارای عمر کمتری است . شیفت به انیون انول ، در محیط قلیایی انجام می گیرد .

حضور پیوند های دو گانه و یا بار منفی در آنیون انول گلوکز ، گلوکز را به ماده ای فعال از نظر احیا کنندگی تبدیل می کند بنابراین گلوکز ،  توسط مواد فعال اکسید کننده مانند کوپریک ، فریک و سایر یون ها اکسید می شود . گلوکز در محلول گرم قلیایی ، یون های کوپریک را به یون های کوپروس احیا می کند . تغییر رنگ به عنوان یک اندیکاتور فرضی برای حضور گلوکز در نمونه استفاده می شود و سالیان زیادی است که از این روش برای اندازه گیری گلوکز خون و ادرار استفاده می شود . قندهای دیگر هم می توانند مس را احیا کنند به این قند ها "قند های احیا کننده" می گویند.

گروه آلدهیدی با هیدروکسیل کربن شماره پنج واکنش می دهد و ساختار حلقوی متقارن را ایجاد می کند که توسط فرمول هاورس به تصویر کشیده می شود . در این فرم ، حلقه به صورت عمود بر صفحه ای در نظر گرفته می شود به طوری که خطوط پر رنگ در طرف خواننده قرار دارد .گروه هیدروکسیل در وضعیت 1 ، ممکن است در زیر صفحه (شکل آلفا) و یا در بالای صفحه (شکل بتا) باشد .  شش عضو یک قند حلقوی ، 5 کربن و یک اتم اکسیژن است که به صورت فرم پیران هستند که به انها پیرانوز می گویند . زمانی که حلقه قند از شش عضو به پنج عضو  کاهش یابد – یعنی 4 کربن و یک اکسیژن – در این صورت فرم حلقوی قند را فوارن و قند حاصل را فورانوز می گویند . فروکتوز در هر دو شکل نمایش داده می شود . فروکتوپیرانوز در شکل قند های ساده است و فروکتوفورانوز در زمان تشکیل دی ساکارید ها و یا پلی ساکارید ها از فروکتوز دیده می شود مانند : ساکاروز و اینولین

دی ساکارید ها (Disaccharides)

دو مولکول مونوساکارید توسط پیوند O گلیکوزیدی با هم ترکیب می شوند و یک مولکول آب از دست داده و به دی ساکارید تبدیل می شوند . پیوند های شیمیایی بین دو قند ، همیشه گروه آلدهیدی و یا کتونی یک مونوساکارید با یه گروه الکلی (مالتوز) و یا گروه کتونی و یا آلدهیدی مونوساکارید دیگری (سوکوروز) را درگیر می کند . دی ساکارید های رایج به شکل زیر هستند :

  • ساکاروز : گلوکز + فروکتوز
  • لاکتوز : گالاکتوز + گلوکز
  • مالتوز: گلوکز + گلوکز

فرمول هاورس برای قند ها

فرمول هاورس برای قند ها

اگر پیوند بین دو مونوساکارید بین گروه آلدهیدی و یا کتونی یک مونوساکارید و گروه هیدروکسیل مونوساکارید دیگر باشد (مانند مالتوز و لاکتوز) در این حالت ، گروه آلدهیدی و کتونی بالقوه در مونوساکارید دوم باقی می ماند . گلوکز دوم باقی مانده می تواند اکسید شود و فرم های الفا و یا بتای پیرانوزی را ایجاد کند . بنابراین دی ساکارید یک قند احیا کننده است اما قدرت کاهندگی ان حدود 40 % دو مونوساکاریدی است که برای تشکیل دی ساکارید دور هم جمع شده اند . همچنین اگر پیوند بین دو مونوساکارید گروه آلدهیدی و کتونی هر دو مونوساکارید را درگیر کند (ساکاروز) یک دی ساکارید غیر احیا کنده حاصل می شود چون بر خلاف بالایی دارای گروه آلدهید و یا کتونی آزاد نیست .

فرمول ساختاری دی ساکارید ها

فرمول ساختاری دی ساکارید ها

پلی ساکارید (Polysaccharides)

پیوند چندین مولکول مونوساکارید باعث تولید پلی ساکارید ها می شود . بزرگترین منبع ذخیره ای کربوهیدارت ها در بدن جانوران گلیکوژن و گیاهان نشاسته است که هر دوی آنها به صورت گرانول در داخل سلول ها وجود دارند . پلی ساکارید ها ممکن است در کار های ساختمانی هم شرکت کنند . سلولز توسط سلولهای گیاهی استفاده می شود در حالی که کیتین در دیواره خارجی بند پایان(حشرات و سخت پوستان) دیده می شود .

نشاسته و گلیکوژن - Starch and Glycogen  

نشاسته مخلوط دو شکل این ترکیب ، یعنی امیلاز و آمیلوپکتین است . آمیلاز از یک رشته غیر منشعب مولکول های گلوکز تشکیل شده است که توسط پیوند آلفا 1-4 به هم متصل شده اند به طوری که تنها گروه آلدهیدی اخرین گلوکز آزاد است . در آمیلوپکتین بیشتر پیوند ها بین گلوکز آلفا 1-4 است اما تعدادی پیوند آلفا 1 – 6 هم در انشعابات وجود دارد . این انشعابات بین 24 تا 30 گلوکز ایاد می شود . گلیکوژن شبیه آمیلوپکتین است ولی انشعابات ان گسترده تر و بین 8 تا 12 گلوکز رخ می دهد . این انشعابات حل شدن گلیکوژن را افزایش می دهد و باعث می شود تا گلوکز ها آزاد به آسانی حرکت کنند . گلیکوژن به فراوانی در کبد و در عضلات اسکلتی یافت می شود . تفاوت ساختاری بین آمیلاز و آمیلوپکتین در هیدرولیز توسط انزیم آمیلاز و انتخاب نشاسته مناسب مهم است . سرعت هیدرولیز شدن توسط ساختار نشاسته تغییر می یابد .

سلولز - Cellulose

سلولز یکی از مهمترین کربوهیدارت ها در ساختمان گیاهان است . سلولز پلی ساکاریدی از گلوکز غیر منشعب است که توسط پیوند های بتا 1 به 4 به هم متصل شده اند . پیوند های بتا یک به چهار باعث ایجاد کربوهیدارت راست زنجیری می شود که باعث تولید فیبرهای با قدرت کشش بالا در گیاهان می شود . پیوند های یک به چهار در بدن انسان توسط آلفا آمیلاز هیدرولیز نمی شود چون بدن انسان سلولاز ندارد ، بنابراین بدن انسان نمی توان فیبر های گیاهی را هضم کند .

آنزیم آسپارتات امینوترانسفراز (AST):

آسپارتات امینوترانسفراز (AST) آنزیمی است که در قلب ، کبد و عضله یافت می شود . این آنزیم بعد از آسیب به سلول ها وارد جریان خون می شود. آنزیم AST بعد از 12 ساعت از جراحات در خون افزایش و تا 5 روز ادامه می یابد. بنابراین ، این تست زمانی مانند آسیب به عضله قلبی مثلا در انفراکتوس قلبی ( myocardial infarction) و در ارزیابی آسیب کبدی برای بیمار تجویز می شود . سایر آنزیم های کبدی مانند ایزوآنزیمهای کراتین کیناز (CK) ، لاکتات دهیدروژناز (LDH, LD) و تروپونین هم با آنزیم AST برای بررسی بیشتر درخواست می شود .

AST  همراه با ALT برای ارزیابی آسیب کبدی استفاده می شود . میزان نرمال این دو همان طور که قبلا در ASO بحث کردیم 1:1 است . مقدار AST در هپاتیت الکلی ، سیروز و سرطان متاستازی کبدی بیشتر از ALT خواهد بود .  همچنین ALT در هپاتیت ویروسی و یا هپاتیت حاصل از دارو و سایر هپاتیت ها و انسداد کبدی بیشتر از AST  است . قدار افزایش این آنزیم ها ما را برای یافتن ریشه اصلی بیماری هدایت می کند .
افزایش هر دو نشان دهنده انسداد کبدی است که نیاز به جراحی دارد . افزایش 10 برابری آنزیم های ALT و AST  نشان دهنده یک مشکل پزشکی مانند هپاتیت است

شواهد بالینی

مانند ALT ، برای کنترل لیپید های غیر نرمال در بدن از داروهای استاتین به طور معمول  استفاده می شود . عوارض عمده داروی استاتین سمی کردن کبد است هر چند احتمال افزایش آمینوترانسفرازهای کبدی در این حالت بیشتر از 3 برابر کمتر است. ترانسفرازهای کبدی (ALT وAST) . آمینوترانسفراز های کبدی بعد از حدود 6 تا 12 هفته آغاز استاتین یافت می شوند . (اطلاعات بیشتر در اینجا )

رنج نرمال AST

  • Female: 9–25 U/L (0.15–0.42 µkat/L SI units) - زنان
  • Male: 10–40 U/L (0.17–0.67 µkat/L SI units) - مردان
  • Elderly: Slightly higher norms - سالمندان کمی بیشتر
  • Newborn: Norms two to three times higher - نوزادان دو تا سه برابر بیشتر

بعضی از حالاتی که باعث تغییر در میزان AST می شوند :

افزایش :

  1. Acute renal disease | بیماری حاد کلیوی
  2. Biliary obstruction | انسداد صفراوی
  3. Bone metastases | متاستاز استخوان
  4. Brain trauma | ضربه مغزی
  5. Cancer of the prostate | سرطان پروستات
  6. Cirrhosis | سیروز
  7. Eclampsia | اكلامپسي
  8. Gangrene | گانگرن
  9. Hemolytic disease | بیماری های همولیتیک
  10. Hepatitis | هپاتیت
  11. Infectious mononucleosis | عفونت مونونوکلئوزیس
  12. Liver cancer | سرطان کبد
  13. Liver metastases | متاستاز کبدی
  14. Liver necrosis | نکروز کبدی
  15. Malignant hyperthermia | هایپرترمیا بدخیم
  16. Muscle inflammation | التهاب عضله
  17. Myocardial infarction | سکته قلبی
  18. Pancreatitis | پانکراتیت
  19. Progressive muscular dystrophy | دیستروفی عضلات پیش رونده
  20. Pulmonary infarction | انفراکتوس ریوی
  21. Reye’s syndrome | سندرم Reye 's
  22. Shock | شوک
  23. Trauma | ضربه یا تروما
  24. Severe burns | سوختگی شدید 

کاهش :

  1. Beriberi | بری بری
  2. Diabetic ketoacidosis | کتواسیدوز دیابتی
  3. Hemodialysis | همودیالیز
  4. Pregnancy | بارداری
  5. Uremia | اورمیا

عوامل موثر در موارد غیر طبیعی

داروهایی که میزان ASO را افزایش می دهند :استامینوفن ، allopurinal ، آنتی بیوتیک ها ، اسکوربیک اسید ، chlorpropamide ، cholestyramine ، cholinergics ، clofibrate ، کدئین ، HMG - COA مهار کننده های ردوکتاز ، hydralazine ، ایزونیازید ، meperidine ، methyldopa ، مورفین ، ضد بارداری اورالی ، فنوتیازینها ، procainamide ، پیریدوکسین ، سالسیلاتها ، سولفونامیدها ، وراپامیل ، ویتامینA

داروهایی که میزان ASO را کاهش می دهند : مترونیدازول ، trifluoperazine

نکاتی در مورد تست

قبل از تست :

  • به بیمار توضیح دهید که هدف از تست چیست و نیاز به خون گیری برای تهیه نمونه داریم (قابل توجه علوم آزمایشگاهی های کشور خودمون و خودم که عضو این گروه بزرگ هستم)
  • زمانی که برای انفراکتوس قلبی نمونه می گیرید ، اغلب نمونه گیری و تست در سه روز متوالی و دوباره در یک هفته بعد  انجام گیرد .

در حین تست :

  • 7 میلی لیتر از خون گرفته و در تیوب حاولی ژل سیلکون ریخته شود .
  • استفاده از دستکش طبق معمول ، بسیار مهم است و باید در سراسر آزمایش استفاده شود .

بعد از تست :

  • به مدت 3 تا 5 دقیقه محل خون گیری را فشار می دهیم . اگر خون ریزی ادامه داشته باشد باید  پانسمان انجام گیرد .
  • به بیمار آموزش دهیم تا محل خون گیری را مانیتور کند . اگر محل خون گیری دوباره شروع به خونریزی کرد ، دوباره به آزمایشگاه و یا به یک مرکز بهداشتی مراجعه کنید .
  • بعد از نمونه گیری ، نمونه را برچسب زده و به آزمایشگاه انتقال دهید .

 

  آنزیم ALT یا SGPT :

یکی از آنزیم های مهم کبدی آنزیم ALT یا SGPT و یا Serum Glutamic-Pyruvic Transaminas است . این آنزیم در کلیه ها ، قلب و ماهیچه های اسکلتی یافت می شود اما بیشترین مقدار در کبد قرار دارد . کاتالیز تولید آمینواسید ها ، کار اصلی آنزیم ALT  است . این تست برای شناسایی و تشخیص بیماری های کبدی و همچنین برای مانیتور داروهای سمی بر کبد از بیمار درخواست می شود.

تست ALT  همراه با تست asparate aminotransferase یا AST برای تشخیص آسیب کبدی استفاده می شود . رنج نرمال آنها 1:1 است . مقدار آنزیم AST در هپاتیت الکلی ، سیروز و سریان متاستاتیک کبدی  بیشتر از ALT است . همچنین ALT در هپاتیت ویروسی و یا هپاتیت حاصل از دارو و سایر هپاتیت ها و انسداد کبدی بیشتر از AST  است . مقدار افزایش این آنزیم ها ما را برای یافتن ریشه اصلی بیماری هدایت می کند .
افزایش هر دو نشان دهنده انسداد کبدی است که نیاز به جراحی دارد . افزایش 10 برابری آنزیم های ALT و AST  نشان دهنده یک مشکل پزشکی مانند هپاتیت است .

شواهد بالینی

برای کنترل لیپید های غیر نرمال در بدن از داروهای استاتین به طور معمول  استفاده می شود . عوارض عمده داروی استاتین سمی کردن کبد است هر چند احتمال افزایش آمینوترانسفرازهای کبدی در این حالت بیشتر از 3 برابر کمتر است. ترانسفرازهای کبدی (ALT وAST) . آمینوترانسفراز های کبدی بعد از حدود 6 تا 12 هفته آغاز استاتین یافت می شوند .

رنج نرمال ALT وAST

  • Female: 7–30 U/L (0.12–0.50 µkat/L SI units) - زنان
  • Male: 10–55 U/L (0.17–0.91 µkat/L SI units) - مردان

بعضی از حالاتی که باعث تغییر در میزان ALT وAST می شوند :

افزایش :

  1. Biliary obstruction | انسداد صفراوی
  2. Bone metastases | متاستاز استخوان
  3. Cholestasis | کلستاز
  4. Cirrhosis | سیروز
  5. Congestive heart failure | نارسائی احتقانی قلب
  6. Eclampsia | اكلامپسي
  7. Hepatic ischemia | ایسکمی کبدی
  8. Hepatic necrosis | نکروز کبدی
  9. Hepatitis | هپاتیت
  10. Infectious mononucleosis | عفونت مونونوکلئوزیس
  11. Liver cancer | سرطان کبد
  12. Muscle inflammation | التهاب عضله
  13. Obesity | چاقی
  14. Pancreatitis | پانکراتیت
  15. Pulmonary infarction | انفراکتوس ریوی
  16. Reye’s syndrome | سندرم Reye 's
  17. Shock | شوک
  18. Trauma | ضربه یا تروما

عوامل موثر در موارد غیر طبیعی

  • همولیز نمونه ممکن است نتایج آزمایش را تحت تاثیر قرار دهد .
  • داروهایی که ممکن است میزان ALT را افزایش دهد متعدد است و شامل : بازدارنده های ACE ، استامینوفن ،داروهای ضد تشنج ، آنتی بیوتیک ، آنتی سایکوز ها ، بنزودیازپین ، استروژن ، سولفات فروس ، هپارین ، اینترفرون ، کاهش دهنده های چربی ، NSAIDs ، سالسیلاتها ، تیازیدها

نکاتی در مورد تست

قبل از تست :

  • به بیمار توضیح دهید که هدف از تست چیست و نیاز به خون گیری برای تهیه نمونه داریم (قابل توجه علوم آزمایشگاهی های کشور خودمون و خودم که عضو این گروه بزرگ هستم)
  • نیاز به ناشتایی نیست .

در حین تست :

  • 7 میلی لیتر از خون گرفته و در تیوب حاولی ژل سیلکون ریخته شود .
  • استفاده از دستکش طبق معمول ، بسیار مهم است و باید در سراسر آزمایش استفاده شود .

بعد از تست :

  • به مدت 3 تا 5 دقیقه محل خون گیری را فشار می دهیم . اگر خون ریزی ادامه داشته باشد باید  پانسمان انجام گیرد .
  • به بیمار آموزش دهیم تا محل خون گیری را مانیتور کند . اگر محل خون گیری دوباره شروع به خونریزی کرد ، دوباره به آزمایشگاه و یا به یک مرکز بهداشتی مراجعه کنید .
  • بعد از نمونه گیری ، نمونه را برچسب زده و به آزمایشگاه انتقال دهید .

هشدار های آزمایشگاهی

  • در زمان نقص عملکردی کبد ، ممکن است مدت زمان بندآمدن خون زیاد طول بکشد .
  • آنزیم های کبدی از جمله ALT وAST به طور روتین در بیمارانی که مشکل مهار شدن HMG-CoEnzyme A reductase را دارند انجام می گیرد - داروهای استاتین (این آنزیم در سنتز کلسترول نقش دارد

اوره و کراتینین:


 

اوره و کراتینین در خون ، ادرار و در برخی اوقات در سایر مایعات بدن اندازه گیری می شود .

اوره و کراتینین

 

  • اوره

اوره در بدن ناشی از شکسته شدن امونیاک است . مقدار آن بر عملکرد مناسب کبد به خاطر سنتز ان و عملکرد مناسب کلیه ها به خاطر دفع ان وابسته است . سطوح پایین اوره در سیروز کبدی دیده می شود و سطوح بالای ان در نارسایی کلیه ها دیده می شود .

اورمیا (Uraemia) ، یک سندروم بالینی است که نشانه های آن بی حالی ، خواب آلودگی ، گیجی ، خارش و پریکارتیت به علت بالا رفتن میزان اوره پلاسما است . (یا به طور صحیح : فراورده های ضایع نیتروژنی - ازتومیا azotaemia )

نسبت اوره ادرار:پلاسما (ادرار به پلاسما) ممکن است ، شاخص بسیار مهمی برای تشخیص oliguria (کم ادراری) ناشی از کلیه ها و یا پیش کلیوی باشد . سطوح بالاتر (۱۰:۱<) در بیماری های پیش-کلیوی دیده می شوند مانند هیپوولومیا در حالی که سطوح پایین در (۴:۱>) در بیماری های کلیوی بیشتر دیده می شود .

اندازه گیری مقدار اوره ادرار ۲۴ ساعته (یا نیتروژن) دفع شده قبلا به عنوان اندیکسی برای اندازه گیری مقدار پروتئین جایگزین شده در  رژیم غذایی استفاده میشد ، اما امروزه ابزار روتین  مناسبی برای تشخیص بیماری ها نیست .

  • کراتینین

کراتینین با کراتین فرق دارد  کراتین در عضلات ذخیره کننده فسفات است و بعد از دهیدارته شدن کراتین و بدون کاتالیزور،کراتین به کراتینین تبدیل میشود که بعدا از طریق کلیه ها دفع می شود . کراتینین عمدتا از عضلات اسکلتی مشتق و از طریق کلیه ها دفع می شود . سطوح پایین کراتینین در سوء تغذیه و سطوح بالای کراتینین در هیدرولیز ترکیبات عضلانی (رابدومیولیز)و یا اختلال دفع ان (نارسایی کلیوی) دیده می شود . در مورد دوم (یعنی نارسایی کلیوی)،میزان کراتینین بیشتر از ۱۲۰ میکرومولدر لیتر ، کلیرانس کمتر از ۲۵ میلی لیتر در دقیقه را پیشنهاد می کند .

نسبت مناسب کراتینین پلاسما (میلی مول در لیتر) به کراتینی (میکرومول در لیتر) ۱:۱۰است . نسبت کمتر در بیمارن مبتلا به رابدومیولیز مشاهده شده است و نسبت های بالاتر در سیروز کبدی ، سوئ تغذیه ، هیپوولومیا و بیماری هپاتیت مشاهده شده است .

مقدار نسبت کراتینی ادرار به پلاسما ،ممکن است در شناساسی کم ادراری ناشی از کلیه ها و یا پیش-کلیوی مفید واقع شود . نسب زیاد (بیشتر از ۴۰) در بیماری های پیش-کلیوی دیده می شود و مقادیر کمتر (کمتر از ۲۰)در بیماری های کلیوی مشاهده می شود . کلیرانس کراتینین،مقدار فیلتراسیون گلومورولی را اندازه گیری می کند چون فقط مقدار بسیار کمی از کراتینی در کلیه ها بارجذب می شود .

رنج نرمال پلاسما

  • اوره : ۲.۵ تا ۶.۵ میلی مول بر لیتر
  • کراتینین : ۷۰ تا ۱۲۰ میکرومول بر لیتر (بستگی به توده عضلانی و در مرد ها بیشتر)

اندازه گیری گلوکز خون:

گلوکز یکی از کربوهیدراتهای ساده و 6کربنی بدن است و تامین کننده انرژی بدن به حساب می آید . اندازه گیری مقدار گلوکز در خون نشان دهنده مقادیر قند گلوکز در داخل بدن است و با اندازه گیری آن می توان هیپوگلایسمی و هیپوگلایسمی و دیابت را تشخیص داد . هر چند که بالا رفتن مقدار گلوکز در خون ، نشان دهنده دیابت نیست ولی به گفته استاد ما ، شاه کلید برای تشخیص این بیماری است . مقادیر نرمال برای انسان بین 90 تا 110 میلی گرم در دسی لیتر خون است و بیشتر از ان نشان دهنده افزایش فند خون (در واقع گلوکز خون) است .

FBS )Fasting Blood Sugar Levels)  یا قند خون ناشتا یک  تست غربال گیری است که برای تشخیص ابتدایی دیابت و یا سایر بیماری های قندی استفاده می شود نام های دیگر این تست Random blood sugar; Blood sugar level; Fasting blood sugar هستند .

FBS قند خون ناشتا است و فرد باید حداقل قبل از 8 (در بعضی تکست ها 6 ساعت ) قبل از آزمایش ناشتا باشد . یعنی فرد می تواند مقداری اب بنوشد ولی از مصرف غذا ها باید حذر کند . از مصرف سیگار و چای و .. باید به دور باشد . تست معمولا در زمان صبح انجام می شود . هر چند که این تست بدون ناشتایی هم ممکن است انجام شود ولی در این صورت مقدار گلوکز شدیدا به رژیم غذایی شما وابسته خواهد بود .  در مورد ساختار و علل افزایش و کاهش و سایر بحث ها در مورد گلوکز بحث نمی شود و بیشتر جنبه آزمایشگاهی بحث می شود .

اندازه گیری گلوکز توسط آزمایشگاه

  • نمونه

نمونه مورد آزمایش میتواند خون کامل ، پلاسما و یا سرم باشد . در گذشته از خون کامل استفاده هم میکردند اما امروزه از سرم استفاده می کنند . چون گلبول های قرمز (اریتروسیت ها ) مقادیر پروتئین زیادی دارند در حالی که سرم مایع است و می تواند گلوکز را بیشتر و بهتر در خود حل کند . جمع آوری نمونه های خونی در داخل لوله ازمایش باعث می شود که سایر سلولهای خونی از گلوکز استفاده کنند بنابراین باید خون بعد از جمع اوری شدن باید سانتریفیوژ شود و سرم جدا شود . برای مثال گلبولهای قرمز چون نیاز به انسولین برای ورود گلوکز به داخل سلول را ندارند از گلوکز استفاده کرده و باعث تغییر در میزان گلوکز نمونه می شوند . درجه حرارت محیط هم برروی مقدار گلوکز خون تاثیر دارد . در دمای فریز قند خون برای چند ساعت می تواند پایدار باشد در حالی که در دمای اطاق (25 سانتی گراد) انتظار می رود 1 تا 2 درصد گلوکز خون به ازای هر یک ساعت  کاهش یابد . امروزه برای اینکه مقدار گلوکز در داخل تیوب ها از دست نرود از لوله های فلورید استفاده می شود که جلوی گلیکولیز را در داخل نمونه می گیرد (مهمترین استفاده از این لوله ها در انتقال نمونه است ) .

در نظر داشته باشین که خون وریدی از دست مخالف و از داخل مایع بین عروقی گرفته شود . علت نمونه گیری  از درون مایع عروقی  ، برای  جلوگیری از آلوده شدن نمونه است . بعد از خون گیری دست فرد باید بالا باشد تا خون دوباره به جریان عادی خود باز گردد . در این کار باید دقت زیادی کرد هر چند که کشور ما هم اقدامات لازم انجام میگیرد اما باید نهایت دقت  را در خون گیری کرد چون یک نمونه گیری صحیح 50 درصد راه را روشن می کند .

دوروش اصلی برای اندازه گیری گلوکز در خون وجود دارد . یکی از این روشها که امروزه هم در بعضی از نقاط استفاده می شود اندیکاتورهای غیر اختصاصی گلوکز است که با تغییر رنگ مقادیر گلوکز به دست می آید . در این روش گلوکز با ماده رنگ واکنش و گلوکز کاهش میابد و باعث تولید رنگ می شود .

این روش خطاهای زیادی داشت و امروزه به جای ان از آنزیم استفاده می کنند . دو آنزیم مهم مورد استفاده در این روش گلوکز اکسیداز (glucose oxidase) و هگزوکیناز (hexokinase) است . همانطور که در پستهای قبلی هم اشاره شد گلوکز اکسیداز در نوار ادرار وجود دارد .

در زیر روش های کلی اندازه گیری گلوکز را در بدن ذکر می کنیم :

الف ) کاهش مس در محیط قلیایی

 1 ) روش فولین – و  (احیای مس )

روش فولین - و

2 ) روش بندیکت

مانند روش بالایی است ولی روش بهبود یافته ای است و برای اندازه گیری قند ادرار استفاده می شود .

3) روش Nelson Somoygi

 

در این روش هم رنگ تولید شده آب  خواهد بود .

 

ب ) کاهش فری سیانید در محیط قلیایی

روش Hagedorn Jensen

روش فری سیانید

این روش هم بر اساس احیا کنندگی گلوکز است . فری سیانید زرد در این تست باید گرم باشد و رنگ ایجاد شده هم بیرنگ است .

روش های دیگر و مهمی هم در اندازه گیری گلوکز وجود دارد که در ادامه می گوییم . اما نکته مهم این است که بعضی از این تستها بر اساس خاصیت احیا کنندگی گلوکز هستند بنابراین باید بگوییم که این تستها اختصاصی برای گلوکز نیستند و ممکن است با کراتین و اسید اوریک هم مثبت کاذب شوند

روش اورتوتولوئیدین

اورتوتولوئیدین با اسید استیک گرم ترکیب شده و ایجاد گلیکوزیل امین می کند در ادامه  ترکیبی به نام Shift base تولید شده و در اخر رنگ سبز و آبی پرنگ ایجاد خواهد شد .

 

روش انترون (فنول)

یکی دیگر از روشها است که باعث تولید هیدروکسی متیل فورفوران در اسید استیک گرم می شود .

 

  • تمام روش ایی که در بالا ذکر شد مربوط به خاصیت احیا کنندگی گلوکز بود . بسیاری از این واکشن ها اختصاصی گلوکز نیستند و همچنین امروزه از انها کمتر استفاده می شود .در ادامه در موردروش های انزیمی صحبت خواهیم کرد .

آنزیم گلوکز اکسیداز


آنزیم گلوکز اکسیداز

 

آنزیم هگزوکیناز

علاوه بر روش های بالا ، سایر روش هایی برای شناسایی و اندازه گیری گلوکز خون وجود دارد . اما مهمترین انها همین متدها هستند .

 

تست های آزمایشگاهی از گلوکز خون

از گلوکز خون می توان تستهای زیر را انجام داد :

  • تست fasting blood sugar یا قند خون ناشتا
  • تست urine glucose  گلوکوز ادرار
  • تست two-hr postprandial blood sugar  یا گلوکز دو ساعت بعد از غذا
  • تست  oral glucose toleranc یا تحمل گلوکز خوراکی
  • تست intravenous glucose tolerance یا تحمل گلوکز درون عروقی
  • تست glycosylated hemoglobin یا هوگلوبینه گلیکوزیله ((HbA1C)
  • تست برای مانیتورینگ مریض
+ نوشته شده در  دوشنبه بیستم دی 1389ساعت 16:50  توسط مهیم نورائی  |